Novac.ba | Homepage
Uvod u multilateralne kompenzacije – „Prebijanje“ – Prvi dio

Uvod u multilateralne kompenzacije – „Prebijanje“ – Prvi dio

0 Comments 🕔06.May 2014

U privredi Republike Srpske jedna od trenutno najaktuelnijih tema je Zakon o jedinstvenom sistemu za multilateralne kompenzacije i cesije. To je novi sistem obračunskog plaćanja koji bi trebao da relaksira likvidnost privrede Republike, makar u jednom dijelu, onom mogućem.

Da bih napisao riječ više o multilateralnoj kompenzaciji osvrnuću se na poznatu kompenzaciju, tj. prebijanje.

Kompenzacija (lat. Compensatio) naknada, odšteta, obeštećenje, izravnanje, poravnanje, zamjena.[1]

Prebijanje ili kompenzacija je jedan od „Ostalih načina prestanka obaveze“ normirano članovima 336. – 343. Zakona o obligacionim odnosima.

“Dužnik može prebiti potraživanje koje ima prema povjeriocu sa onim što ovaj potražuje od njega ako oba potraživanja glase na novac ili druge zamjenljive stvari istog roda i iste kakvoće i ako su oba dospjela.[2]

 

Subjekti i uslovi za izvršenje prebijanja?

Subjekti prebijanja (kompenzacije) su jedan dužnik i jedan povjerilac, ista lica u različtim ulogama, tj. ista lica koja istovremeno imaju svojstvo i dužnika i povjerioca.

Justinijanovo pravo (kolokvijalno rečeno, rimsko pravo) postavilo je nekoliko uslova za izvršenje prebijanja, a koje uslove je i naše pozitivno pravo preuzelo. Evo tih uslova:

Prvi uslov da bi obaveze iz obligacija mogle prestati prebijanjem jeste uzajamnost potraživanja.

Uzajamnost znači da je povjerilac u isto vrijeme i dužnik svog dužnika, odnosno da je dužnik postao povjerilac svog povjerioca. Nije važno kada je uzajamnost nastala, niti iz kojih osnova, ni kolika je vrijednost svakog pojedinačnog potraživanja/duga.

Jedan od izuzetaka, od ovog prvog uslova prebijanja, je slučaj kada prebijanje vrši jemac na način da prebija dužnikovo potraživanja prema povjeriocu sa potraživanjem koje povjerilac ima prema njemu.

Drugi uslov da bi prebijanje bilo moguće, i pravno valjano jeste jednorodnost potraživanja, ali ne samo jednorodnost, nego i kakvoća (kvalitet) mora biti ista u okviru roda (npr. nije dovoljno da potraživanje glasi na novac, nego da se radi o istoj vrsti, tj. valuti novca (da bi se mogla prebiti oba potraživanja moraju biti u istoj valuti, ne može se prebiti potraživanje u konvertibilnim markama sa potraživanjem u evrima)

 Dospjelost obaveza kao treći uslov se tretira shodno ugovoru iz kojeg obaveza proizilazi, a u nedostatku ovog po opštim pravilima, jer prebijati se mogu samo dospjele obaveze.

Četvrti uslov je prinudnost koja kaže – ne mogu se prebijati prirodne, nego samo utužive, civilne obligacije.

Kad prebijanje nastaje?

“Prebijanje ne nastaje čim se steknu uslovi za to, nego je potrebno da jedna strana izjavi drugoj da vrši prebijanje…”[3]

Shodno navedenom, jasno je da naše pozitivno pravo normira jednostrano, a ne zakonsko prebijanje. Sa tim da ne normira nikakve posebne forme izjave o prebijanju, pa se sa pravom može zaključiti da izjava o prebijanju može biti data neformalno, ali da mora biti data ozbiljno i sa ciljem nastanka prebijanja.

Nakon date izjave o prebijanju smatra se da je prebijanje nastalo onog časa kad su se stekli uslovi za to.

Šta je svrha prebijanja?

Svrha prebijanja je pojednostavljenje postupka ispunjenja dvije uzajamne obligacije.

Prebijanjem se izbjegava dvostruko plaćanje, odnosno dvostruka razmjena kakvih drugih stvari istog roda i kakvoće.

Prebijanje može biti potpuno, kada su međusobne obligacije po vrijednosti bile iste, pa prebijanjem dolazi do potpunog prestanka i jedne i druge obligacije. Djelimično, kada prebijanjem u potpunosti prestaje manja obligacija, a po vrijednosti veća obligacija samo djelimično prestaje.

Članom 615. Opšteg imovinskog zakonika za Knjaževinu Crnu Goru iz 1888. godine normirano je:

Kad se desi da su dvojica, jedan prema drugome, u isto doba i dužnik i dužitelj, pa su oba duga čista, oba jednovrsna i obojima rok istekao, dug se može prebiti za dug, tako, da manji dug prestaje, kao da je i inače namiren, a veći se svodi na ostatak, koji doplatiti treba, pa i on da prestane.“

Vrste prebijanja

Uporedno pravo poznaje:

  • ugovorno prebijanje koje nastaje na osnovu ugovora subjekata uzajamnih obligacija
  •  zakonsko prebijanje koje nastaje po sili zakona i bez intervencije subjekata, ali uz ispunjenje određenih uslova
  • jednostrano prebijanje koje nastaje na osnovu zahtjeva jedne strane, odnosno subjekta, bilo sudskim putem ili vansudski
  • sudsko prebijanje.

Koji su slučajevi kad prebijanje nije dozvoljeno?

Prebijanjem ne mogu prestati potraživanja:

  • koja se ne mogu zaplijeniti
  • stvari ili vrijednosti stvari koje su dužniku bile date na čuvanje ili na posudbu, ili koje je dužnik uzeo bespravno, ili ih bespravno zadržao
  • nastala namjernim prouzrokovanjem štete
  • naknade štete pričinjenje oštećenjem zdravlja ili prouzrokovanjem smrti
  • koja potiču iz zakonske obaveze izdržavanja.

Prestanak obaveza prebijanjem, shodno  ZOO-u, nije derogirano novim zakonom samo je nadograđeno, a o toj nadogradnji o jedinstvenom sistemu za multilateralne kompenzacije  kao novoj formi obračunskog plaćanja u Republici Srpskoj uskoro…

 

Ostali članci iz ovog serijala:

Šta donosi Zakon o multilateralnim kompenzacijama i cesijama u RS – Drugi dio

Multilateralne kompenzacije – načini rješavanja dugovanja- Treći dio

 


[1] M. Vujaklija, Leksikon starnih reči i izraza, Prosveta, Beograd, 1996/97, str 429.

[2] Član 336. Zakona o obligacinom odnosima (Objavljen u “Službenom listu SFRJ”, br. 29/78, 39/85, 45/89, 57/89, “Službenom glasniku RS”, br. 17/93, 3/96, 74/04) (ZOO)

[3] Član 337. ZOO

 

 

Povezani članci

oglasi-test

oglasi-test 0

OGLASI: ------------------- -------------------

Smanjen trgovinski deficit

Smanjen trgovinski deficit 0

SARAJEVO - Savjet ministara BiH usvojio je Analizu spoljnotrgovinske razmjene BiH za period januar-septembar 2016.

‘Štampanje’ novca samo bi izazvalo destabilizaciju

‘Štampanje’ novca samo bi izazvalo destabilizaciju 0

Problemi Bosne i Hercegovine nisu monetarni, nego realni, zbog čega bilo kakvo "štampanje novca" ne

Komentari